فيلسوفان كه قائل به ثبوت خارجى اين عالمند نيك تأمل كرد ، گرچه سخن سوفسطائيان معناى صحيح و تفسير درست و بيان كاملى در بر ندارد . « 1 » جز اين‌كه ما مىدانيم آنان چه مىگويند و آنان نيز مراد ما را در مىيابند پس روشن است كه مراد ما از لفظ « اصيل » و « واقع » و « آنچه كه در واقعيت وجود دارد » و « حقيقت » و « هستى » و « منشأ آثار » ، همان چيزى است كه در قبال سوفسطائيان اثبات مىكنيم ( و آنان بدان باور ندارند ) . فصل 2 از آن‌جا كه وجود حقيقتى اصيل است و غير از وجود چيزى در خارج نيست « 2 » -

--> ( 1 ) . سوفيسم به معناى انكار مطلق واقعيت به هيچ وجه امكان‌پذير نمىباشد و قائل به آن - اگر واقعاً التفات بدانچه‌مىگويد داشته باشد شخص سالمى نيست و بيمار است و بايد روان درمانى شود - اما به معناى نسبيت ادراكات و يا خطاپذيرى ذهن در ادراك واقع ، مطلبى است در خور اعتنا و نيازمند بررسى كه فيلسوفان بايستى ادلّهء آنان را بررسى كرده و داورى دقيق و مستدل نمايند . اما ادلّهء آنان - هر چه كه باشد - گريزى از پذيرش فى الجملهء واقعيت ندارند ، زيرا بالأخره خود آنان و سخنانشان پيرامون نفى واقعيت ، واقعيتى دارد ! و كسى هست كه سخنانى مىگويد و ادعاهايى دارد و گرنه پس هيچ كسى نيست و هيچ سخنى هم نگفته است كه قابل نقد و بررسى باشد و بحث با او ميسر نمىباشد . ناچار سوفيسم يك مطلب بديهى البطلان است هم‌چنان‌كه « ثبوت واقعيت » يك اصل بديهى است و مرحوم علامه طباطبائى در آغاز ج 1 روش رئاليسم در اين زمينه بحث فرموده‌اند بدان‌جا رجوع شود . منابع بيشتر براى مطالعه و تحقيق : 1 . آموزش فلسفه ، ج 1 ، مصباح يزدى . 2 . سير حكمت در اروپا ، فروغى . 3 . تاريخ فلسفه ، اميل بريه ، ترجمه على مراد داودى . 4 . شرح نهايه ، همايون همتى ( 2 ) . مسئله « اصالت وجود » يكى از مسائل عميق و ابتكارى فلسفه ملاصدراست كه حاصل انديشه تواناى فيلسوف‌كبير اسلامى ، صدرالمتألهين شيرازى قدس سره مىباشد . اين كشف بزرگ فلسفى كه با الهام از مشاهدات عرفاى الهى و مأثورات خاندان وحى عليه السلام حاصل گشته است بسيارى از مسائل فلسفى را تحت تأثير قرار داده و چهره شمار فراوانى از مباحث فلسفى را تغيير داده است و اساسى نو پىريزى كرده است و آثار بسيار با بركتى در فلسفه اسلامى به بار آورده است كه بر محققان و كارشناسان پوشيده نيست . براى آگاهى از اين كشف عميق و ابتكار عظيم فلسفى به منابع زير مراجعه فرماييد : 1 . اصول فلسفه و روش رئاليسم ، شهيد مطهرى . 2 . شرح منظومه ( مختصر و بسيط ) ، شهيد مطهرى . 3 . آموزش فلسفه ، مصباح يزدى . 4 . كاوش‌هاى عقل نظرى ، دكتر مهدى حائرى يزدى